Incoterms nedir? EXW, FOB, CIF, DDP ve diğer teslim şekilleri

Incoterms nedir sorusu genellikle Çinli bir tedarikçinin teklifinde fiyatın yanında EXW, FOB ya da CIF yazdığını gördüğünüz gün gelir. Bu üç harf; malın nerede teslim edilmiş sayılacağını, yolda hasar olursa zarara kimin katlanacağını ve navlunu kimin ödeyeceğini belirler. Biri FOB, diğeri EXW verilmiş iki teklif bu yüzden doğrudan karşılaştırılamaz. Aşağıda Incoterms 2020 kurallarını sade bir dille özetledik, Çin'den alımda en sık görülen şartlara ve hatalara ayrıca değindik. Metin genel bilgi içindir; sözleşmede ICC'nin resmi metnini esas alın.

Incoterms nedir, neyi düzenler?

Incoterms (International Commercial Terms), Milletlerarası Ticaret Odası tarafından yayımlanan ve satış sözleşmelerinde kullanılan teslim kurallarıdır. Taraflar sözleşmede bir kuralı, sürümünü ve teslim yerini belirttiğinde (örneğin “FOB Ningbo, Incoterms 2020”), hangi yükümlülüğün kime ait olduğu bu kurala göre anlaşılır.

Incoterms'in düzenledikleri

• Satıcının malı nerede ve nasıl teslim etmiş sayılacağı
• Kayıp ve hasar riskinin alıcıya geçtiği nokta
• Taşıma ve gerekiyorsa sigorta sözleşmesini kimin yapacağı
• Masrafların taraflar arasında nasıl paylaşılacağı
• İhracat ve ithalat gümrük işlemlerinin kime ait olduğu

Incoterms'in düzenlemedikleri

• Satış fiyatı ve ödeme koşulları
• Malın mülkiyetinin ne zaman geçeceği
• Ürünün kalitesi, sözleşmeye aykırılık ve bunun sonuçları
• Uyuşmazlıkların nasıl çözüleceği

Bu konular satış sözleşmesinde ayrıca yazılmalıdır. Incoterms tek başına bir sözleşme değildir; sözleşmenin bir parçası olarak işe yarar.

Incoterms 2020: iki grup, on bir kural

Incoterms 2020'deki kurallar kullanılabildikleri taşıma türüne göre iki gruba ayrılır:

• Her taşıma türüne uygun kurallar: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP. Kara, hava, demiryolu, deniz ya da bunların birlikte kullanıldığı taşımalarda kullanılabilir.
• Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımalarına uygun kurallar: FAS, FOB, CFR, CIF.

2020 sürümü önceki sürüme göre üç önemli değişiklik getirdi. DAT'ın adı DPU oldu ve teslim yeri artık yalnızca terminal değil, herhangi bir yer olabiliyor. CIP'te satıcının yaptıracağı sigorta Institute Cargo Clauses (A) düzeyine çıktı; CIF'te varsayılan teminat (C) düzeyinde kaldı. FCA'da da taraflar anlaşırsa alıcının taşıyıcıya yükleme kayıtlı (on board) konşimento düzenletmesinin yolu açıldı. ICC yeni sürüm yayımladığında eski sürüm kendiliğinden geçersiz olmaz; bu yüzden sözleşmede sürümü yazın.

Kurallar bir bakışta

Aşağıdaki tablo genel bir özet sunar. Her kuralın ayrıntılı yükümlülükleri (yükleme, boşaltma, belgeler, bildirimler) ICC'nin resmi metninde yer alır.

Sık kullanılan kurallar yakından

EXW

Satıcının yükümlülüğü en az, alıcınınki en fazla olan kuraldır. Kural olarak yükleme ve ihracat gümrük işlemleri de alıcıya aittir. Kâğıt üzerinde genellikle en düşük fiyatı verir, ama Çin'de ihracat işlemlerini yürütecek bir ortağınız yoksa pratikte yönetmesi zordur. Bu nedenle uluslararası satışlarda çoğu zaman FCA daha uygun bir alternatif olarak önerilir.

FCA

Satıcı ihracat gümrük işlemlerini yapar ve malı belirlenen yerde alıcının taşıyıcısına teslim eder. Teslim yeri satıcının tesisiyse yükleme satıcıya aittir; başka bir yerse mal, satıcının aracı üzerinde boşaltmaya hazır halde teslim edilir. Konteyner taşımalarında ve hava kargoda FOB'a göre daha uygun bir kuraldır.

FOB

Satıcı ihracat işlemlerini yapar ve malı yükleme limanında, alıcının belirlediği gemiye yükler; risk, mal gemiye yüklendiğinde geçer. Navlun, sigorta ve varış ülkesindeki işlemler alıcıya aittir. Kendi nakliye firmanızla çalışıyorsanız sık tercih edilir. Ancak konteynerler çoğu zaman gemiye yüklenmeden önce terminalde teslim edildiği için, ICC bu tür taşımalarda FCA gibi her taşıma türüne uygun kuralları önerir.

CFR ve CIF

Satıcı navlunu varış limanına kadar öder; CIF'te ayrıca sigorta yaptırır. CIF'teki varsayılan sigorta asgari teminatlıdır (Institute Cargo Clauses C); daha geniş teminat istiyorsanız sözleşmeye ayrıca yazın. Varış limanındaki terminal ve benzeri masrafların hangi tarafa ait olacağı, taşıma sözleşmesine ve yerel uygulamaya göre değişebilir; teklif alırken bu kalemleri açıkça sorun.

DAP ve DDP

DAP'ta satıcı malı varış yerine kadar getirir, ithalat gümrük işlemleri ve vergiler alıcıda kalır. DDP'de bunlar da satıcıya aittir. DDP alıcı için zahmetsiz görünür, ama satıcının sizin ülkenizde ithalatı yasal olarak yürütebilmesi gerekir. Ürünün nasıl beyan edildiğini ve vergilerin doğru ödendiğini göremiyorsanız sonradan sorun yaşayabilirsiniz; DDP teklifi kabul etmeden önce gümrük müşavirinize danışın.

En sık yapılan hatalar

• Sürümü yazmamak: “FOB” yerine “FOB Shanghai, Incoterms 2020” gibi kural, yer ve sürümü birlikte yazın.
• Teslim yerini belirsiz bırakmak: Liman, depo ya da adres ne kadar açık yazılırsa, masraf ve risk paylaşımı o kadar net olur.
• C grubu kurallarında riskin varışta geçtiğini sanmak: Navlunu satıcının ödemesi, riskin onda kaldığı anlamına gelmez.
• Konteyner yükleri için alışkanlıkla FOB kullanmak: Mal terminalde teslim ediliyorsa FCA daha uygun olabilir.
• EXW'de ihracat işlemlerini hesaba katmamak: Kim yapacak, hangi belgeler gerekecek, önceden planlanmalı.
• Incoterms'in ödemeyi ve mülkiyeti de düzenlediğini sanmak: Bunlar satış sözleşmesinde ayrıca yazılmalıdır.

Çin'den alımda hangi kural seçilmeli?

Tek bir doğru cevap yoktur; seçim, nakliyeyi ne kadar kontrol etmek istediğinize ve Çin'de kiminle çalıştığınıza bağlıdır. Genel bir yaklaşım şöyle özetlenebilir:

• Kendi nakliye firmanızla çalışıyor ve navlunu kontrol etmek istiyorsanız: deniz yolunda FOB, konteyner ve hava taşımalarında FCA sık tercih edilir.
• Nakliyeyi satıcının ayarlamasını istiyorsanız: CFR, CIF, CPT ya da CIP. Risk yine çıkışta size geçer; sigortanın kapsamını ve lehtarını kontrol edin.
• Birkaç tedarikçiden teklif alıyorsanız: Hepsinden aynı kural ve aynı teslim yeri için fiyat isteyin.
• DDP ve kapıya teslim tekliflerinde: Beyan ve vergi sürecini gümrük müşavirinizle birlikte değerlendirin.

Sözleşmeye ne yazmalı?

Kuralı, teslim yerini ve sürümü birlikte yazın: “FCA Shenzhen, satıcı deposu, Incoterms 2020” gibi. Teklifleri ancak böyle aynı tabana oturtabilir, yolda bir sorun çıktığında kimin sorumlu olduğunu tartışmasız bilebilirsiniz. Ayrıntılı yükümlülükler için ICC'nin resmi metnine, gümrük ve vergi sonuçları için gümrük müşavirinize, teminat için sigorta şirketinize başvurun.

Cespartner, Çin'den tedarik süreçlerinde tedarikçilerden aynı şartlarla teklif toplama, karşılaştırma ve nakliye firmalarıyla koordinasyon konusunda destek verir; hukuki, gümrük ya da vergi danışmanlığı vermez.